UPPZ: rozporządzenie 1069/2009 i kategorie materiałów 1, 2 i 3 w biogazowni

Uboczne produkty pochodzenia zwierzęcego (UPPZ) to materiały, których nie przeznaczono do spożycia przez ludzi, a rozporządzenie (WE) 1069/2009 dzieli je na trzy kategorie według ryzyka: kategoria 1 — najwyższe, kategoria 2 — pośrednie (w tym obornik i gnojowica), kategoria 3 — najniższe (w tym byłe środki spożywcze i odpady kuchenne). Od kategorii zależy, czy materiał może trafić do biogazowni lub kompostowni, w jakiej obróbce i z jakimi dokumentami. Rozporządzenie 1069/2009 uzupełnia rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 142/2011.

Kategorie: co do nich należy

Wyjątki z zakresu stosowania (art. 2 ust. 2) obejmują m.in. surowe mleko i siarę wykorzystywane w gospodarstwie pochodzenia oraz odpady kuchenne — z zastrzeżeniem, że rozporządzenie stosuje się do nich, gdy są przeznaczone do przetworzenia na biogaz lub kompost.

Co wolno z każdą kategorią

• Kategoria 1 — art. 12 przewiduje m.in. spalanie, współspalanie, składowanie po sterylizacji oraz wykorzystanie jako paliwo i do wytwarzania produktów pochodnych. Biogazu ani kompostowania nie ma na liście, więc ten materiał w biogazowni nie wchodzi w grę.
• Kategoria 2 — art. 13 dopuszcza biogaz lub kompost po sterylizacji ciśnieniowej (metoda 1: cząstki do 50 mm, powyżej 133°C, co najmniej 3 bary, minimum 20 minut) i trwałym oznakowaniu. Obróbka nie jest wymagana dla obornika, treści przewodu pokarmowego, mleka i siary oraz jaj, jeśli organ nie widzi poważnego ryzyka choroby zakaźnej. Obornik i treść przewodu można też stosować na ziemię bez przetwarzania.
• Kategoria 3 — art. 14 pozwala m.in. na karmę, nawozy organiczne, kompostowanie i biogaz. Odpady kuchenne tej kategorii wolno fermentować lub kompostować po higienizacji w parametrach standardowych albo w alternatywnych, zatwierdzonych dla odpadów kuchennych.

Zasada mieszania

Mieszanina materiału kategorii 2 z kategorią 3 zalicza się do kategorii 2 (art. 9 lit. g), a z kategorią 1 — do kategorii 1. W biogazowni oznacza to, że dodanie odpadów o wyższej kategorii „podnosi” wymagania wobec całej partii, więc substraty trzeba rozdzielać i dokumentować.

Co oznacza to dla biogazowni

• Zakład, który przekształca UPPZ lub produkty pochodne na biogaz albo kompost, musi być zatwierdzony przez właściwy organ (art. 24 ust. 1 lit. g).
• Standardowo materiał kategorii 3 przechodzi higienizację 70°C przez co najmniej 60 minut, przy cząstkach do 12 mm (załącznik V do rozporządzenia 142/2011).
• Przewóz UPPZ wymaga dokumentu handlowego (art. 21), a przewoźnicy i inni operatorzy, których zakład nie wymaga zatwierdzenia, podlegają rejestracji (art. 23).
• Wykaz zakładów zatwierdzonych i zarejestrowanych prowadzi Główny Inspektorat Weterynarii; biogazownie występują w nim w osobnej sekcji.

Przykłady z praktyki biogazowni

Dokumenty i oznakowanie

Przewóz UPPZ odbywa się z dokumentem handlowym zawierającym m.in. pochodzenie, miejsce przeznaczenia, ilość i opis towaru. Organ może zwolnić z niego przewóz obornika w ściśle określonych sytuacjach, np. między miejscami w obrębie jednego gospodarstwa. Materiał kategorii 2 po sterylizacji ciśnieniowej przeznaczony do produkcji nawozów oznakowuje się trwale, a za zgodność dokumentów odpowiada operator wysyłający i przyjmujący.

Jak ustalić kategorię w praktyce

1. Poproś dostawcę o dokument handlowy — powinien wskazywać kategorię materiału, jego pochodzenie i przeznaczenie.
2. Sprawdź, czy dostawca działa w oparciu o rejestrację lub zatwierdzenie i ma weterynaryjny numer identyfikacyjny (dotyczy ubojni, zakładów przetwórczych, zbieraczy).
3. Prowadź rejestr przyjęć: data, ilość, kategoria, dostawca, numer dokumentu.
4. W razie wątpliwości co do kategorii (np. mieszaniny, resztki z uboju) zapytaj powiatowego lekarza weterynarii, zanim materiał trafi do zbiornika.

Pamiętaj, że UPPZ i odpady to dwa reżimy prawne działające równolegle. Ten sam materiał może wymagać zezwolenia na przetwarzanie odpadów (ustawa o odpadach) i jednocześnie zatwierdzenia zakładu (rozporządzenie 1069/2009).

Typowe pomyłki

1. Traktowanie gnojowicy jak zwykłego nawozu. Jest UPPZ kategorii 2, więc biogazownia przyjmująca ją podlega rozporządzeniu.
2. Brak rozdzielenia strumieni. Substraty różnych kategorii powinny mieć odrębne przyjęcie, magazyn i dokumentację.
3. Pomijanie odpadów kuchennych. Odpady kuchenne z krajowej gastronomii to kategoria 3, ale te z transportu międzynarodowego — kategoria 1.
4. Mylenie „odpadu” z UPPZ. Ten sam materiał może być jednocześnie odpadem w rozumieniu ustawy o odpadach i UPPZ w rozumieniu rozporządzenia, więc oba reżimy działają równolegle.

Tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej; przed decyzją inwestycyjną lub formalną sprawdź aktualne brzmienie przepisów i skonsultuj się z prawnikiem lub właściwym organem.