Estonia: ruchoma premia 53,7 €/MWh na 12 lat dla energii z biogazu i biomasy

Estonia wspiera energię elektryczną z odnawialnych źródeł, w tym z biogazu i biomasy, ruchomą premią do ceny rynkowej. Baza wynosi 53,7 €/MWh i jest wypłacana przez 12 lat, ale maleje, gdy ceny rynkowe rosną, i dochodzi do zera przy 93 €/MWh. Dlatego w przedziale cen 39,3–93 €/MWh łączny przychód z 1 MWh jest stały (ok. 93 €/MWh), a powyżej 93 €/MWh wytwórca zarabia tyle, ile płaci rynek.

Zmiana z 2018 r.

Parlament Estonii przyjął w czerwcu 2018 r. zmiany w ustawie o rynku energii elektrycznej. Wprowadziły one dwa elementy: odwrotne aukcje (reverse auctions) dla większych projektów oraz ruchomą premię (sliding premium) jako formę wsparcia. Zwycięskie są projekty o najniższych ofertach, a aukcje mają być neutralne technologicznie: mogą w nich uczestniczyć energia wiatrowa, słoneczna, geotermalna, wodna, biogaz i biomasa.

Cele aukcji obejmowały osiągnięcie celu 17,6% energii odnawialnej w energii elektrycznej do 2020 r. (dla projektów ponad 1 MW), dodatkowe 5 GWh rocznie w latach 2019–2021 dla projektów od 50 kW do 1 MW oraz realizację zobowiązań wynikających z unijnych mechanizmów współpracy. Instalacje poniżej 50 kW dostają premię według tej samej formuły, ale bez aukcji i bez wymogu minimalnej produkcji.

Jak liczona jest premia

Zgodnie z bazą IEA premia bazowa wynosi 0,0537 €/kWh (53,7 €/MWh) i jest dodawana do średniej miesięcznej ceny rynkowej. Gdy ta cena przekroczy 0,0393 €/kWh (39,3 €/MWh), premia jest zmniejszana, a gdy średnia cena wyniesie ponad 0,093 €/kWh (93 €/MWh), premia jest zerowa. Premię gwarantuje się na 12 lat, pod warunkiem że projekt wytwarza uzgodnioną ilość energii. W pierwszej aukcji z 2019 r. serwis pv magazine opisywał pułap 93 €/MWh jako łączną granicę, obejmującą cenę rynkową.

Wniosek: wykres „ścięty” od góry

Na wykresie widać, że w przedziale cen 39,3–93 €/MWh wytwórca dostaje łącznie 93 €/MWh, czyli tyle, ile wynosi górna granica. Poniżej 39,3 €/MWh premia jest stała (53,7 €/MWh), więc przychód rośnie wraz z ceną rynkową. Powyżej 93 €/MWh premii już nie ma i wytwórca zarabia tylko tyle, ile wynosi rynek. W okresach wysokich cen energii państwo nie dopłaca, a wytwórca nie jest ograniczony, jak w kontrakcie dwustronnym.

Przykłady liczbowe

• Przy średniej cenie rynkowej 30 €/MWh premia wynosi 53,7 €/MWh, więc wytwórca uzyskuje łącznie 83,7 €/MWh.
• Przy 60 €/MWh łączny przychód to 93 €/MWh, czyli premia wynosi 33 €/MWh.
• Przy 93 €/MWh premia jest zerowa, a przy 120 €/MWh wytwórca dostaje wyłącznie 120 €/MWh z rynku.

Takie przykłady pokazują, że system pełni rolę ubezpieczenia na wypadek niskich cen, a nie gwarancji stałego zysku. W latach niskich cen energii premia chroni rentowność, w latach drogiej energii wsparcie praktycznie znika. Biogazownia kogeneracyjna, której koszty zmienne (substraty) są stabilne, powinna zatem oceniać projekt dla dwóch scenariuszy: cen poniżej progu 39,3 €/MWh, gdy jej przychód rośnie razem z rynkiem, oraz cen powyżej 93 €/MWh, gdy przychód zależy już wyłącznie od rynku.

Koszty wsparcia i finansowanie

Wsparcie finansuje opłata na rzecz energii odnawialnej, którą co do zasady płacą odbiorcy energii. Zbiera ją operator systemu przesyłowego Elering; w 2019 r. wynosiła 0,0104 €/kWh. Dla porównania premia 53,7 €/MWh to 0,0537 €/kWh, czyli ponad pięciokrotnie więcej na jednostkę energii wspartej, co obrazuje, że opłata rozkłada koszt wsparcia na całość zużycia.

Skąd ta konstrukcja

Estoński program pomocy został pierwotnie zatwierdzony przez Komisję Europejską w październiku 2014 r. (SA.36023) i zmieniony w grudniu 2017 r. (SA.47354). Premia o stałej wysokości 53,7 €/MWh przysługiwała wtedy wszystkim kwalifikującym się wytwórcom przez 12 lat od uruchomienia. Reforma z 2018 r. zachowała tę wartość jako bazę, ale uzależniła wypłatę od ceny rynkowej i wprowadziła konkurencję w aukcjach, co ogranicza ryzyko nadmiernego wsparcia w okresach drogiej energii. Dla inwestora oznacza to dwie zmiany: zniknęła pewność stałej dopłaty, a pojawiła się konieczność zaoferowania ceny w konkursie.

Aukcje dla małych instalacji

Pierwszą aukcję w Estonii ogłoszono w listopadzie 2019 r. dla projektów od 50 kW do 1 MW. Mogły w niej wystartować m.in. małe instalacje biogazowe, a oferty składano do Elering do 18 marca 2020 r. Według relacji prasowych wpłynęły oferty od 17 oferentów. Koszyk 50 kW–1 MW obejmuje więc najmniejsze biogazownie rolnicze.

Co z tego wynika dla biogazowni

• W przedziale cen 39,3–93 €/MWh przychód jest stały (ok. 93 €/MWh), więc rachunek ekonomiczny trzeba oprzeć na kosztach niższych niż ta wartość; powyżej 93 €/MWh liczy się już tylko cena rynkowa.
• Premia przysługuje do 12 lat i wymaga zachowania uzgodnionej produkcji.
• Najmniejsze instalacje (poniżej 50 kW) omijają aukcję, co upraszcza proces.
• Ciepło z kogeneracji pozostaje dodatkowym przychodem poza systemem premii.