Globalne Zobowiązanie Metanowe i strategia metanowa UE: co oznaczają dla biogazu

Global Methane Pledge to międzynarodowa inicjatywa ogłoszona w listopadzie 2021 r. podczas szczytu klimatycznego COP26 w Glasgow. Jej uczestnicy zobowiązują się do wspólnego ograniczenia globalnych antropogenicznych emisji metanu o co najmniej 30% do 2030 r. względem poziomów z 2020 r. Zobowiązanie ma charakter polityczny, nie prawny, ale wyznacza kierunek działań, w tym w rolnictwie, odpadach i energetyce. Dla sektora biogazu oznacza to większe zainteresowanie tymi technologiami, które przechwytują metan z nawozów, odpadów i ścieków.

Dlaczego metan jest ważny

Metan jest drugim po CO₂ gazem odpowiedzialnym za ocieplenie. Żyje w atmosferze około dekady, więc ograniczenie jego emisji szybko przekłada się na spowolnienie tempa ocieplenia. Globalna ocena metanu opublikowana w 2021 r. przez Koalicję na rzecz Klimatu i Czystego Powietrza oraz UNEP wskazała, że znaczna część emisji antropogenicznych pochodzi z trzech sektorów: rolnictwa (ok. 40%), paliw kopalnych (ok. 35%) i odpadów (ok. 20%). To rzędy wielkości przytaczane w tej ocenie; szczegółowe dane warto weryfikować w źródle.

Unijna strategia metanowa

W październiku 2020 r. Komisja Europejska przedstawiła unijną strategię na rzecz ograniczenia emisji metanu. Zakłada ona:

• poprawę pomiarów, raportowania i weryfikacji emisji;
• działania w sektorze energii (wykrywanie i naprawa nieszczelności, ograniczanie spalania w pochodniach i odpowietrzania);
• działania w rolnictwie (m.in. zagospodarowanie gnojowicy i obornika, w tym przez produkcję biogazu);
• działania w sektorze odpadów (ograniczanie składowania odpadów biodegradowalnych, zbieranie gazu składowiskowego);
• aspekty międzynarodowe, w tym import energii.

Komisja zapowiedziała kolejne kroki legislacyjne dotyczące sektora energii. Strategia wskazuje biogaz jako element ograniczania emisji metanu z rolnictwa i odpadów.

Co to oznacza dla biogazowni

1. Szansa. Metan z gnojowicy, osadów i odpadów, który w przeciwnym razie ulatniałby się do atmosfery, może stać się paliwem. Z perspektywy klimatu biogazownie są jednym z niewielu sposobów na jednoczesne wytwarzanie energii i redukcję emisji metanu.
2. Presja na szczelność. Skoro polityki dotyczą emisji metanu, wycieki z samych biogazowni będą przedmiotem uwagi. Pojawiają się inicjatywy dotyczące pomiarów, programów wykrywania i naprawy nieszczelności (LDAR) oraz dobrych praktyk.
3. Raportowanie. Można spodziewać się wzrostu znaczenia monitoringu i dokumentowania emisji w certyfikacji zrównoważonego rozwoju.
4. Finansowanie i wsparcie. Redukcja metanu bywa argumentem dla programów wsparcia dla biogazu z odpadów i nawozów.

Przykład: skala redukcji

Założenia: gospodarstwo wielkoprzemysłowe produkuje 50 000 m³ gnojowicy rocznie; hipotetyczna emisja metanu z magazynowania wynosi 5 kg CH₄ na m³ (założenie ilustracyjne; rzeczywista wartość silnie zależy od temperatury, czasu i sposobu składowania). Emisja: 250 t CH₄ rocznie ≈ 7000 t CO₂e przy GWP₁₀₀ = 28. Jeśli fermentacja przechwyci np. 80% tego metanu, uniknięta emisja wynosi 200 t CH₄ ≈ 5600 t CO₂e rocznie. To pokazuje potencjał, ale też zależność od założeń, więc w projektach potrzebne są dane pomiarowe.

Ograniczenia i krytyka

• Zobowiązanie ma charakter dobrowolny; nie określa szczegółowych instrumentów.
• Niektórzy kluczowi emitenci nie przystąpili do inicjatywy.
• Udział rolnictwa w emisjach jest trudny do ograniczenia bez zmian w produkcji zwierzęcej i żywieniu zwierząt.
• Biogaz nie rozwiązuje wszystkich źródeł metanu, np. fermentacji jelitowej bydła.

Co warto zrobić

W biogazowni warto już dziś wdrażać dobre praktyki: szczelne zbiorniki, regularne przeglądy armatury, pomiary stężenia metanu w kluczowych punktach i zapis wyników. Takie dane stają się przewagą konkurencyjną w certyfikacji i przy ubieganiu się o wsparcie.

Pomiar jako warunek wiarygodności

Bez wiarygodnych pomiarów deklarowana redukcja metanu może być kwestionowana. Dotyczy to zarówno inwentaryzacji krajowych, które często opierają się na współczynnikach emisji, jak i konkretnych projektów. W biogazowni podstawą są pomiary na poziomie instalacji: szczelność zbiorników, stężenia metanu wokół urządzeń, bilans masy gazu. Coraz częściej pojawiają się kampanie pomiarowe z użyciem metod zdalnych (np. dronów i analizatorów laserowych), które porównuje się z danymi sprawozdawczymi.

Podsumowanie

Global Methane Pledge i unijna strategia metanowa wskazują, że metan stał się priorytetem polityki klimatycznej. Biogazownie są jego częścią rozwiązania, ale muszą też same pilnować własnych emisji.