IPCC: raport o fizycznych podstawach zmiany klimatu — rola metanu i pilna redukcja emisji

Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu (IPCC) opublikował 9 sierpnia 2021 r. wkład I grupy roboczej do szóstego raportu oceny (AR6), zatytułowany „Climate Change 2021: The Physical Science Basis”. Raport stwierdza, że wpływ człowieka na ocieplenie atmosfery, oceanów i lądów jest jednoznaczny, a średnia temperatura powierzchni Ziemi w latach 2011–2020 była o około 1,09°C wyższa niż w latach 1850–1900. Dla naszego kompendium szczególnie ważny jest wątek metanu.

Najważniejsze ustalenia

• Stężenia dwutlenku węgla są najwyższe od co najmniej dwóch milionów lat, a metanu i podtlenku azotu – od co najmniej 800 tysięcy lat.
• Ocieplenie o 1,5°C zostanie przekroczone w XXI wieku, o ile nie nastąpią głębokie redukcje emisji; w większości scenariuszy poziom ten zostanie osiągnięty już w ciągu najbliższych dwóch dekad.
• Metan odpowiada za znaczną część dotychczasowego ocieplenia – szacunki podają około 0,5°C.
• Silne, szybkie i trwałe ograniczenie emisji metanu ograniczyłoby ocieplenie, a także poprawiło jakość powietrza, ponieważ metan uczestniczy w powstawaniu ozonu przyziemnego.

Raport wskazuje jednocześnie, że ograniczanie metanu nie zastąpi redukcji CO₂: aby ustabilizować temperaturę, konieczne jest osiągnięcie zerowych emisji netto CO₂.

Wnioski dla biogazu, rolnictwa i odpadów

Główne źródła antropogenicznego metanu to rolnictwo (hodowla zwierząt, nawozy naturalne, uprawa ryżu), paliwa kopalne oraz odpady (składowiska, ścieki). Ich ograniczanie jest zatem bezpośrednio powiązane z gospodarką biogazową: fermentacja obornika i gnojowicy zmniejsza emisje z magazynowania, wychwytywanie gazu składowiskowego zapobiega ucieczce metanu do atmosfery, a biogazownie utylizacyjne przetwarzają bioodpady, które w przeciwnym razie rozkładałyby się na składowiskach.

Warto jednak pamiętać, że korzyść klimatyczna biogazowni zależy od szczelności instalacji. Nieszczelności i emisje niezorganizowane z magazynów pofermentu mogą ograniczać efekt, dlatego rośnie znaczenie monitoringu i kontroli wycieków.

Znaczenie polityczne

Raport ukazał się trzy miesiące przed konferencją klimatyczną COP26 w Glasgow i miesiąc po przedstawieniu przez Komisję Europejską pakietu „Gotowi na 55”. Był argumentem dla państw domagających się szybszych i głębszych redukcji. Dla Unii Europejskiej wzmacniał uzasadnienie planowanych przepisów o metanie w energetyce, o których Komisja informowała w strategii z października 2020 r.

Co dalej

Kolejne wkłady grup roboczych IPCC dotyczące skutków i łagodzenia zmian klimatu miały ukazać się w 2022 r. Dla sektora biogazu i odpadów ważne będzie, jak raporty ocenią potencjał redukcji emisji z rolnictwa i gospodarki odpadami oraz rolę bioenergii w scenariuszach neutralności klimatycznej.

Jak czytać raport

Raport I grupy roboczej dotyczy nauki o klimacie, a nie polityki: opisuje, co wiadomo o zmianach, ich przyczynach i możliwych scenariuszach. Wnioski o działaniach łagodzących zawierają kolejne części oceny. Dla czytelnika z branży biogazowej najważniejsze jest rozróżnienie: metan ma krótszy czas życia niż CO₂, więc jego redukcja daje szybki efekt, ale nie zwalnia z konieczności cięcia emisji dwutlenku węgla.