Korea i odpady żywnościowe: zakaz składowania, pojemniki RFID i droga do biogazu

Korea Południowa ma jeden z najbardziej rozbudowanych w świecie systemów zbiórki odpadów żywnościowych. Składowanie ich jest zakazane od 2005 r., zrzut gnojowicy i osadów ściekowych do morza – od 2012 r. (odcieków z odpadów żywnościowych – od 2013 r.), a mieszkańcy płacą według wagi odpadów, najczęściej za pośrednictwem pojemników z czytnikami RFID. Według Anadolu, powołującej się na ekspertkę z Global Alliance for Incinerator Alternatives, wskaźnik recyklingu odpadów żywnościowych wzrósł z ok. 2 proc. w 1995 r. do ponad 95 proc.

Od składowiska do recyklingu

Według danych ministerstwa środowiska w 2005 r. powstawało ok. 13 tys. t odpadów żywnościowych dziennie, co stanowiło ponad 27 proc. odpadów komunalnych. Odpady te mają wysoką wilgotność, zasolenie i niskie pH, co stwarza zagrożenie dla wód gruntowych i gleby na składowiskach. Od 2005 r. zakazano ich składowania i uruchomiono system recyklingu, w którym odpady przetwarza się na paszę dla zwierząt i nawozy. W 2019 r., jak podaje Anadolu za danymi ministerstwa, dziennie powstawało średnio 14 314 t odpadów żywnościowych, z czego 13 773 t (96,2 proc.) poddano recyklingowi; w 2018 r. wskaźnik wynosił 97 proc., a w 2017 r. 97,1 proc. Ograniczeniem pozostają odcieki: Wikipedia zauważa, że mogą one wpływać na wody morskie, a oczyszczalnie ścieków zwykle odprowadzają ścieki do morza i rośnie ich obciążenie organiczne.

Początki: segregacja od 1995 r.

Według Wikipedii od 1995 r. Korea wprowadziła odrębną zbiórkę odpadów żywnościowych z gospodarstw domowych, aby ograniczyć ich ilość trafiającą na składowiska; mieszkańcy kupowali w tym celu specjalne worki. Początkowo reakcja była chłodna, a stopień segregacji niski. Na ilość odpadów wpływa tradycyjna kuchnia – jednym z największych źródeł są małe przystawki banchan – a w Korei powstaje ponad 130 kg odpadów żywnościowych na osobę rocznie. Od 2013 r. obowiązkowe jest korzystanie z biodegradowalnych worków, a opłaty z nich reinwestuje się w recykling odpadów żywnościowych. Zbiórka z kolei trafia do zakładów, gdzie odpady przechodzą kolejno przez kruszarkę i sito, prasę ślimakową, suszarkę i kompostownię; frakcja płynna jest przetwarzana osobno.

Opłaty za objętość i za wagę

Podstawą była wprowadzona w latach 90. opłata za objętość odpadów (Volume-Based Waste Fee): mieszkańcy dostali worki do segregacji odpadów, w tym osobne na odpady żywnościowe, i płacą różne stawki za każdy rodzaj. Według badań cytowanych przez Anadolu w niespełna dekadę zmniejszyło to ilość wytwarzanych odpadów o 23 proc. System „płać za to, co wyrzucasz” (pay-as-you-throw) dla odpadów żywnościowych wprowadzono w 2014 r. (inne źródła wskazują 2013 r.), a w tym samym roku zaczęto wytwarzać biogaz z odpadów żywnościowych. Kolejnym krokiem był system RFID, w którym opłata zależy od wagi odpadów: według Anadolu działa on w 166 gminach, obejmując ponad 6,5 mln gospodarstw domowych i 65 proc. mieszkań w blokach. Wikipedia podaje, że w Seulu ustawiono ok. 6 tys. inteligentnych pojemników, a w ciągu sześciu lat zmniejszono ilość odpadów o 47 tys. t (dane lokalne, nie rządowe).

Odcieki jako substrat

Badania pokazują, że odciek z zakładów recyklingu odpadów żywnościowych może być cennym substratem do produkcji metanu: w pracy Lee i in. (2009) uzyskano 358 mL/g s.m.o. po 10 dniach i 478 mL/g s.m.o. po 28 dniach (szerzej w osobnym wpisie BMP).

Biogaz i obowiązek dla wytwórców

Anadolu odnotowuje, że od 2014 r. Korea wytwarza biogaz z odpadów żywnościowych. W grudniu 2023 r. weszła w życie ustawa o produkcji biogazu z odpadów organicznych, która obejmuje obowiązkiem m.in. wytwórców odpadów żywnościowych powyżej 1000 t rocznie (osobne wpisy).

Wnioski dla Polski

Koreański system opiera się na trzech elementach: twardym zakazie (składowania i zrzutu), sygnale cenowym (opłata za objętość lub wagę) oraz dostępności instalacji przetwarzających. Ekspertka cytowana przez Anadolu wskazuje, że na początku obawiano się nielegalnego pozbywania się odpadów, ale kampanie edukacyjne pomogły. Polska buduje selektywną zbiórkę bioodpadów i potrzebuje mocy przerobowych; koreańskie doświadczenia wskazują na wagę opłat zależnych od ilości oraz konieczność zagospodarowania odcieków.