Plan inwestycyjny Zielonego Ładu: bilion euro i Mechanizm Sprawiedliwej Transformacji

Komisja Europejska 14 stycznia 2020 r. przedstawiła Plan inwestycyjny Zielonego Ładu (COM(2020) 21), którego celem jest zmobilizowanie co najmniej 1 bln euro inwestycji zrównoważonych w ciągu dekady. Częścią pakietu był Mechanizm Sprawiedliwej Transformacji, zaprojektowany z myślą o regionach, które najmocniej odczują odejście od paliw kopalnych — w tym o polskich regionach węglowych.

Co obejmuje plan

Plan inwestycyjny odpowiada na pytanie, skąd wziąć pieniądze na cele przyjęte w Zielonym Ładzie. Opiera się na trzech filarach:

• finansowanie — wykorzystanie budżetu UE (w tym przyszłego budżetu wieloletniego 2021–2027), środków krajowych i prywatnych oraz gwarancji w ramach programu InvestEU;
• otoczenie inwestycyjne — zachęty dla inwestorów publicznych i prywatnych, w tym wspólne zasady dotyczące zrównoważonych inwestycji (taksonomia) i zielone zamówienia publiczne;
• wsparcie praktyczne — pomoc techniczna dla organów publicznych i projektodawców, aby ułatwić przygotowanie projektów.

Mechanizm Sprawiedliwej Transformacji ma wspierać regiony i sektory najbardziej zależne od paliw kopalnych oraz procesów o dużej emisji. Zakłada mobilizację co najmniej 100 mld euro w latach 2021–2027, a jego elementem jest Fundusz Sprawiedliwej Transformacji. Polska należała do państw, dla których wstępna alokacja była jedną z największych.

Znaczenie dla biogazu i odpadów

Plan sam w sobie nie finansuje konkretnych biogazowni, ale tworzy ramę, w której takie projekty mogą ubiegać się o wsparcie. Inwestycje w odnawialne gazy, gospodarkę obiegu zamkniętego, przetwarzanie odpadów i energetykę rozproszoną mieszczą się w katalogu działań zrównoważonych. Dla regionów górniczych, takich jak Śląsk czy Małopolska, rozwój lokalnych źródeł energii i przetwarzania odpadów bywa jedną z propozycji dywersyfikacji gospodarki.

Ważny jest też aspekt pomocniczy: plan przewidywał wsparcie doradcze dla samorządów i innych podmiotów publicznych, które często są inwestorami w gospodarce odpadami i w instalacjach przetwarzających bioodpady, a nie mają własnych zespołów do przygotowania skomplikowanych wniosków.

Co dalej

Plan wymagał jeszcze negocjacji w Parlamencie Europejskim i Radzie, zwłaszcza w sprawie budżetu wieloletniego i wysokości alokacji dla poszczególnych państw. Szczegóły podziału środków Funduszu Sprawiedliwej Transformacji oraz zasady wykorzystania InvestEU miały zostać dopracowane w kolejnych miesiącach. Dla inwestorów istotne było, czy projekty z sektora biogazu i odpadów zostaną wprost wymienione w zasadach wsparcia, czy też będą musiały konkurować z innymi technologiami niskoemisyjnymi.

Czego plan nie rozstrzygał

Komunikat nie wskazywał, jaka część inwestycji trafi do poszczególnych technologii ani jak będą dzielone środki między państwa. To zostało do negocjacji budżetowych. Dla branży biogazowej oznaczało to, że faktyczne szanse na dofinansowanie zależały od programów krajowych i regionalnych, które miały dopiero powstać na bazie unijnych funduszy.