RNG jako paliwo transportowe w USA: jak bioCNG zarabia na RIN D3, LCFS i ulgach podatkowych

W Stanach Zjednoczonych największym rynkiem zbytu dla biometanu jest transport: odnawialny gaz ziemny (RNG) sprzedawany jako bioCNG lub bioLNG generuje jednostki RIN w kategorii paliw celulozowych (D3) w ramach federalnego Renewable Fuel Standard oraz kredyty w stanowych programach paliw niskoemisyjnych, takich jak kalifornijski LCFS. To właśnie suma tych strumieni, a nie sama cena gazu, decyduje o opłacalności większości projektów.

Warstwa pierwsza: RFS i RIN D3

RFS zobowiązuje rafinerie i importerów paliw do wykazania, że określony udział wprowadzanego do obrotu paliwa jest odnawialny. Dowodem są RIN-y, które wytwórcy paliw odnawialnych generują przy wprowadzaniu paliwa do obrotu. Biometan wytworzony z biogazu (fermentacji lub gazu składowiskowego) i użyty jako paliwo transportowe kwalifikuje się do kategorii celulozowej, oznaczanej D3. W czerwcu 2023 r. EPA w regulacji na lata 2023–2025 przyjęła w modelu wolumenów celulozowych 25-procentowy roczny wzrost RNG używanego jako CNG/LNG (w projekcie było 13,1 proc.); wolumeny celulozowe wyniosły 0,84, 1,09 i 1,38 mld RIN. Rozporządzenie wprowadziło też podział RIN-ów między D3 i D5 dla instalacji przyjmujących odpady żywnościowe wraz z obornikiem lub osadami (BioCycle).

Warstwa druga: stanowe systemy LCFS

Kalifornia, Oregon i Waszyngton przyznają dodatkowe kredyty paliwom o intensywności węglowej niższej od benchmarku. Biometan z obornika lub odpadów żywnościowych ma bardzo niską CI, a więc generuje wysoką liczbę kredytów na jednostkę energii. W praktyce gaz fizycznie wtłaczany do sieci w jednym miejscu może być rozliczany jako zużyty przez pojazdy w innym — wymaga to ścisłej ewidencji, a zasady book-and-claim są przedmiotem prac regulatorów.

Warstwa trzecia: podatki i inne instrumenty

Do tego dochodzą federalne ulgi podatkowe (od 2025 r. m.in. 45Z dla czystych paliw transportowych, która w sierpniu 2023 r. dopiero wchodziła w fazę przygotowań), wsparcie inwestycji oraz kontrakty z flotami pojazdów (śmieciarki, autobusy, ciężarówki). Floty, które mają cele klimatyczne, są stabilnymi odbiorcami bioCNG.

Jak wygląda typowy przepływ

1. Instalacja (składowisko, biogazownia rolnicza) produkuje biogaz.
2. Biogaz jest uszlachetniany do biometanu i wtłaczany do sieci gazowej lub sprężany (bioCNG) bądź skraplany (bioLNG).
3. Gaz jest przypisywany do punktu tankowania pojazdów.
4. Wytwórca generuje RIN-y D3 i kredyty LCFS, które sprzedaje na rynku.
5. Przychód z gazu fizycznego jest zwykle mniejszą częścią łącznego przychodu niż suma instrumentów.

Dlaczego transport, a nie prąd

Biogaz można spalić w silniku kogeneracyjnym i sprzedać energię elektryczną, ale w USA wsparcie dla paliw transportowych — RIN-y i kredyty LCFS — jest zwykle wyższe niż dla energii elektrycznej z biogazu. Dla właściciela składowiska lub farmy oznacza to, że uszlachetnienie gazu do jakości sieciowej i przypisanie go do transportu często daje wyższy przychód niż prąd, mimo wyższych nakładów na oczyszczanie i sprężanie. Zależy to jednak od konkretnych cen instrumentów w danym okresie.

Rola flot i infrastruktury

Odbiorcami bioCNG są głównie floty o stałych trasach: pojazdy do odbioru odpadów, autobusy komunikacji miejskiej i ciężarówki regionalne. Stacje CNG łączą się z siecią gazową, a gaz z biometanu pozostaje fizycznie tym samym gazem ziemnym; różni go pochodzenie i udokumentowany bilans emisji. Dlatego w praktyce kluczowa jest ewidencja i unikanie podwójnego rozliczania tej samej partii gazu w kilku systemach.

Czym różni się bioCNG od bioLNG

bioCNG to biometan sprężony do wysokiego ciśnienia i dostarczany do pojazdów lub stacji; bioLNG to biometan skroplony w niskiej temperaturze, co zwiększa gęstość energii i pozwala zasilać cięższy transport dalekobieżny. Wybór zależy od odległości, wielkości floty i dostępnej infrastruktury, a oba warianty podlegają tym samym zasadom ewidencji pochodzenia gazu.

Ryzyka modelu

• Ryzyko regulacyjne — wolumeny RFS, zwolnienia dla rafinerii, zmiany metodyki LCFS lub ulg podatkowych bezpośrednio wpływają na ceny instrumentów.
• Ryzyko cen — ceny RIN i kredytów są zmienne i nie są gwarantowane długoterminowo.
• Ryzyko sporów o metodykę — kredytowanie unikniętego metanu z obornika jest przedmiotem krytyki i zmian regulacyjnych.
• Ryzyko popytu — rynek zależy od liczby pojazdów gazowych i od tego, czy elektryfikacja zmniejszy zapotrzebowanie na paliwo gazowe.

Co to oznacza dla Polski i Europy

W Polsce i UE odpowiednikami są cele udziału energii odnawialnej w transporcie (RED) i gwarancje pochodzenia, ale instrumenty są mniej handlowalne niż w USA. Dla krajów, w których rozwijany jest rynek bioCNG i bioLNG, ważne jest zapewnienie spójności między zasadami rozliczania biometanu wtłaczanego do sieci a jego zużyciem w transporcie — to właśnie na tym polu amerykański system budował doświadczenie.