Strategia UE na rzecz ochrony gleb do 2030 r.: zdrowe gleby i materia organiczna w obiegu

Komisja Europejska przedstawiła 17 listopada 2021 r. strategię UE na rzecz ochrony gleb do 2030 r. (COM(2021) 699). Dokument zakłada, że do 2050 r. wszystkie ekosystemy glebowe w Unii będą w dobrym stanie, a ochrona gleb zostanie potraktowana na równi z ochroną wód i powietrza. Według Komisji aż 60–70 proc. gleb w UE jest w złym stanie, co obniża plony, zdolność do pochłaniania węgla i odporność na suszę. Dla rolników i biogazowni jest to ważny kontekst dla gospodarowania materią organiczną i pofermentem.

Najważniejsze założenia

Strategia ma charakter ramowy i opiera się na kilku kierunkach:

• ochrona gleb jako zasób wspólny – zapowiedź wniosku legislacyjnego, który wprowadzi wspólne ramy monitorowania stanu gleb i oceny ich zdrowia;
• zrównoważone gospodarowanie glebą – zachęty do praktyk zwiększających zawartość materii organicznej, ograniczających erozję i zagęszczenie;
• ograniczenie zajmowania gruntów – zapobieganie nadmiernemu uszczelnianiu gleb;
• odbudowa zdegradowanych gleb – plan działań dla terenów skażonych;
• obieg składników odżywczych – związek z celami strategii „od pola do stołu”, czyli ograniczaniem strat azotu i fosforu.

Dlaczego ma to znaczenie dla pofermentu

Poferment i kompost są nośnikami materii organicznej oraz składników odżywczych, których stosowanie na polach może poprawiać strukturę gleby i wspierać zawartość próchnicy. Strategia zwiększa znaczenie nawozów organicznych jako elementu polityki glebowej, zwłaszcza w kontekście wysokich cen nawozów mineralnych jesienią 2021 r. Jednocześnie wymaga to stosowania zgodnie z przepisami: unikania nadmiernych dawek azotu, zapobiegania zanieczyszczeniom i kontroli składu (metale ciężkie, patogeny).

Dla biogazowni oznacza to, że jakość pofermentu – jego skład i przewidywalność – będzie coraz ważniejszym atutem. Instalacje z dobrze udokumentowanym procesem i badaniami składu mogą liczyć na lepsze relacje z odbiorcami.

Perspektywa Polski

W Polsce istotne są obszary gleb o niskiej zawartości próchnicy i duży udział gleb lekkich, podatnych na suszę. Strategia ułatwia argumentację na rzecz programów wspierających zwiększanie materii organicznej w glebach, w tym stosowanie nawozów organicznych i międzyplonów.

Co dalej

Komisja zapowiedziała przygotowanie wniosku legislacyjnego w sprawie zdrowia gleb. Dla rolników i operatorów biogazowni kluczowe będzie, jakie wymagania zostaną zapisane dla monitorowania stanu gleb i jakie instrumenty finansowe zostaną udostępnione w ramach wspólnej polityki rolnej.

Zastrzeżenie

Strategia jest dokumentem programowym i nie nakłada obowiązków na rolników ani biogazownie. Konkretne wymagania wynikną dopiero z przepisów, które Komisja zapowiedziała na kolejne lata, oraz z krajowych planów wspólnej polityki rolnej.

Wskazówka dla gospodarstw

Przy planowaniu stosowania pofermentu warto prowadzić regularne badania gleby i samego nawozu, zapisywać terminy i dawki oraz uwzględniać zasady ochrony wód. Takie dane będą coraz częściej potrzebne zarówno w kontaktach z urzędami, jak i przy ubieganiu się o płatności związane z praktykami korzystnymi dla gleby.