Czechy: prąd z biogazu — jak działa wsparcie i co dzieje się po jego wygaśnięciu

Czeskie biogazownie wytwarzają rocznie ok. 2500 GWh energii elektrycznej, a przy średnim wykorzystaniu mocy zainstalowanej wynoszącym ok. 7300 godzin w roku pracują praktycznie w podstawie. Energia zawarta w wyprodukowanym biogazie to ok. 6 TWh. Wsparcie operacyjne — gwarantowana cena zakupu albo zielony bonus — wygasa dla wszystkich instalacji w latach 2026–2033, co stawia przed sektorem pytanie o dalszą drogę.

Struktura wsparcia

Czeskie wsparcie źródeł odnawialnych opiera się na ustawie o wspieranych źródłach energii (nr 165/2012 Sb.), a wysokość stawek ustala regulator ERÚ w corocznych decyzjach cenowych. Wytwórca wybiera dwie formy:

• cena gwarantowana (výkupní cena) — odbiorca obowiązkowy kupuje prąd po stałej cenie ustalonej dla danej kategorii i roku uruchomienia;
• zielony bonus — dopłata do ceny, po której wytwórca sprzedaje prąd na rynku samodzielnie.

Wsparcie przysługuje przez ustalony okres, który w przypadku biogazowni wynosi 20 lat od uruchomienia. Stawki były różnicowane według roku oddania instalacji do eksploatacji, rodzaju paliwa (biomasa, biogaz, gaz składowiskowy, gaz z oczyszczalni) i spełnienia warunków wykorzystania ciepła. Przykładem jest gminna instalacja w Kněžicach, która obecnie otrzymuje łącznie 4,70 Kč/kWh, czyli ok. 193 euro za MWh przy kursie ok. 24,3 Kč za euro (orientacyjnie, 2026 r.); zob. Czechy: Kněžice.

Kto płaci

Do końca 2025 r. koszt wsparcia pokrywali częściowo odbiorcy prądu w opłacie POZE, wliczonej w regulowaną część rachunku (dla gospodarstw domowych 495 Kč/MWh), a częściowo budżet państwa. Od 1 stycznia 2026 r. całość finansuje budżet — opisujemy to w tekście Czechy: POZE z budżetu państwa. Sam model stawek się nie zmienił.

Skala sektora

Według CZ Biom (prezentacja z 13 kwietnia 2026 r.) czeskie biogazownie produkują rocznie ok. 2500 GWh energii elektrycznej, a w biogazie zawarte jest ok. 6 TWh energii. W kraju działa 13 biometanowni o łącznej zdolności produkcyjnej ok. 29 mln m³ biometanu rocznie, średnio ok. 2,2 mln m³ na instalację. Zgodnie z danymi z artykułu o Kněžicach w kraju jest ok. 540 biogazowni.

Co po wygaśnięciu wsparcia

Po 20 latach wsparcia instalacja stoi przed rozwidleniem dróg. CZ Biom wymienia trzy drogi: modernizację, biometan oraz pracę rynkową lub wyłączenie.

1. Modernizacja — nowy okres wsparcia na 15 lat, ale wymaga inwestycji (w Kněžicach ok. 20 mln Kč). Uznawane są wyłącznie wymienione elementy nie starsze niż pięć lat, a koszty kwalifikowane są niejasno zdefiniowane. Ministerstwo przemysłu i handlu deklaruje rozmowy o zmianie parametrów.
2. Biometan — ministerstwo przygotowuje aukcje wsparcia. Według CZ Biom przewiduje się wolumen 90 mln m³ w 2026 r., 110 mln m³ w 2027 r. i 150 mln m³ w 2028 r.; z biometanu rynek wymaga m.in. przyłączenia do sieci gazowej.
3. Praca rynkowa lub wyłączenie — przy cenach energii niższych niż koszty produkcji wyłączenie jest realne. CZ Biom ostrzega, że każda odstawiona biogazownia to strata, a jedną trzecią instalacji nie da się ekonomicznie przestawić na biometan.

Dlaczego CZ Biom naciska na zachowanie prądu

Stowarzyszenie argumentuje, że biogazownia produkująca prąd i biometan może dostarczać nie tylko regulację dobową, lecz także sezonową, co jest atutem stabilnych źródeł. W ich prezentacji pada też argument rolniczy: biogaz jest elementem finansowania gospodarstw i rozwoju obszarów wiejskich. Dlatego organizacje rolnicze i energetyczne podpisały apel o rozsądny rozwój biogazu, który wspiera biometan, ale podkreśla potrzebę utrzymania produkcji energii elektrycznej i ciepła.

Porównanie z innymi krajami

Czeski model różni się od niemieckiego, gdzie nowe wsparcie przyznaje się w przetargach, a istniejące instalacje walczą o kolejną dekadę (zob. Niemcy ogłaszają przetargi na ponad 1 GW dla biomasy i biometanu). W Czechach po wygaśnięciu wsparcia pozostaje modernizacja na zasadach ustalonych rozporządzeniem albo zmiana kierunku, a nie coroczny przetarg na dalszą pracę.

Skala w liczbach

Przy rocznej produkcji 2500 GWh i wykorzystaniu 7300 godzin w roku średnia moc elektryczna sektora wynosi ok. 340 MW (2 500 000 MWh podzielone przez 7300 h). Czasowy rozkład wygasania jest nierówny: według artykułu o Kněžicach wsparcie kończy się trzem instalacjom w 2026 r., dziewięciu w 2027 r., a dla większości wygasa około 2032 r. CZ Biom podkreśla też argument bezpieczeństwa energetycznego: przy zużyciu gazu w Czechach rzędu 70–80 TWh rocznie i cenie gazu na giełdzie ok. 45 EUR/MWh, zastąpienie importu biometanem mogłoby zatrzymać w kraju 80–90 mld Kč rocznych płatności za gaz. Stowarzyszenie wskazuje też, że całkowita energia w biogazie (ok. 6 TWh w 2025 r.) mogłaby według jego planów wzrosnąć do 10 TWh w 2030 r. i 25 TWh w 2040 r. Są to cele postulowane przez branżę, a nie ustalone prawem.