Narodowy Cel Wskaźnikowy (NCW): kogo dotyczy i gdzie jest miejsce dla biometanu

Narodowy Cel Wskaźnikowy (NCW) to ustawowy obowiązek firm paliwowych, a nie biogazowni: w paliwach ciekłych i biopaliwach ciekłych zużywanych w transporcie drogowym i kolejowym musi znaleźć się w danym roku co najmniej określony udział biokomponentów lub innych paliw odnawialnych, liczony według wartości opałowej. Dla branży biogazowej ma to znaczenie, bo w ustawie biokomponentem jest także sprężony i skroplony biometan — czyli bioCNG i bioLNG.

Skąd wynika NCW i kto go realizuje

Podstawą jest ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o biokomponentach i biopaliwach ciekłych (tekst jednolity z maja 2019 r.). Ustawa tylko częściowo wdraża dyrektywę 2009/28/WE, a unijne ramy po 2020 r. wyznacza już dyrektywa (UE) 2018/2001 (RED II), którą Polska ma wdrożyć do połowy 2021 r.

NCW definiuje się jako minimalny udział innych paliw odnawialnych i biokomponentów zawartych w paliwach ciekłych lub biopaliwach ciekłych stosowanych we wszystkich rodzajach transportu, w ogólnej ilości paliw ciekłych i biopaliw ciekłych zużywanych w roku w transporcie drogowym i kolejowym. Realizuje go „podmiot realizujący NCW”, czyli każdy podmiot (także zagraniczny), który:

• wytwarza, importuje lub nabywa wewnątrzwspólnotowo paliwa ciekłe lub biopaliwa ciekłe, i
• rozporządza nimi w Polsce w sposób powodujący trwałe wyzbycie się albo zużywa je na własne potrzeby.

W praktyce to rafinerie, importerzy i duzi dystrybutorzy paliw. Wysokość celu na kolejne lata ustala Rada Ministrów rozporządzeniem — co cztery lata, na osiem lat do przodu; w razie nadzwyczajnych zdarzeń na rynku surowców może go obniżyć.

Jak rozlicza się obowiązek

• Miara. Udział liczy się według wartości opałowej poszczególnych biokomponentów; wartości te określa minister w rozporządzeniu.
• Surowce z załącznika nr 1. Udział biokomponentów wytworzonych z surowców wymienionych w załączniku nr 1 do ustawy uznaje się za dwukrotnie wyższy, ale ten udział nie może przekroczyć 1,5%.
• Współczynnik redukcyjny. Jeżeli podmiot udokumentuje, że co najmniej 70% wykorzystanych biokomponentów pochodzi z surowców rolniczych z UE, EFTA lub Turcji (na podstawie umów kontraktacji) albo z własnej produkcji wytwórców, jego obowiązek mnoży się przez współczynnik redukcyjny ustalany przez Radę Ministrów.
• Opłata zastępcza. Można ją wnieść zamiast realizacji celu, pod warunkiem że osiągnięto co najmniej 85% poziomu obowiązku. Liczy się ją wzorem: jednostkowa opłata (0,01 zł/MJ) × wartość energetyczna sprzedanych paliw × różnica między celem a udziałem zrealizowanym. Wpłata trafia do 31 stycznia następnego roku na Fundusz Niskoemisyjnego Transportu.
• Kontrola. Wykonywanie obowiązku sprawdza Prezes URE.

Gdzie jest biometan

W tekście jednolitym z maja 2019 r. katalog biokomponentów obejmuje m.in. bioetanol, estry, czysty olej roślinny, biowęglowodory ciekłe, a także skroplony biometan, sprężony biometan i biowodór — wytworzone z biomasy. Gdy takie produkty są samoistnymi paliwami, ustawa zalicza je do biopaliw ciekłych.

Ustawa przewiduje też, że Fundusz Niskoemisyjnego Transportu może wspierać m.in. infrastrukturę CNG i LNG, w tym paliwo pochodzące z biometanu.

Co z tego wynika dla biogazowni

1. Ustal, czy produkujesz biometan. Sam biogaz z kogeneracji nie wchodzi do rozliczeń NCW.
2. Sprawdź surowce i kryteria zrównoważonego rozwoju. Biokomponent zaliczany do celu musi spełniać wymagania ustawy dotyczące zrównoważonego rozwoju i redukcji emisji gazów cieplarnianych.
3. Znajdź nabywcę. Odbiorcą są podmioty realizujące NCW lub operatorzy stacji bioCNG/bioLNG; zasady handlu ustalacie umownie.
4. Zadbaj o dokumentację. Ilość, pochodzenie surowca i sposób wytworzenia muszą być udokumentowane.
5. Porównaj z alternatywami. Wtłaczanie do sieci lub sprzedaż lokalna mogą być prostsze niż transport.

Typowe nieporozumienia

• NCW nie jest obowiązkiem wytwórców biogazu — to cel dla sprzedawców paliw ciekłych.
• NCW nie reguluje wytwarzania energii elektrycznej z biogazu; tym zajmuje się ustawa o odnawialnych źródłach energii.
• Dwukrotne liczenie surowców z załącznika nr 1 jest ograniczone limitem, więc nie tworzy nieograniczonego rynku dla jednego typu paliwa.

Kontekst unijny: RED II

Dyrektywa (UE) 2018/2001 wyznacza na 2030 r. cel 14% energii odnawialnej w transporcie, z podcelem dla zaawansowanych biopaliw i biogazu z surowców wymienionych w części A załącznika IX do dyrektywy (0,2% w 2022 r., 1% w 2025 r. i 3,5% w 2030 r.). Biopaliwa z upraw spożywczych i pastewnych mają limit, a surowce z części B załącznika IX — osobny pułap. Podwójne liczenie wybranych surowców w polskiej ustawie ma swój odpowiednik w prawie unijnym, dlatego unijne reguły są punktem odniesienia dla krajowych zmian.

Dla biometanu oznacza to, że paliwo z gnojowicy, odpadów biodegradowalnych czy osadów ma w prawie UE lepszą pozycję niż biometan z upraw. Ponieważ w polskim systemie podstawę obliczeń stanowią paliwa ciekłe i biopaliwa ciekłe, biometan wchodzi do rozliczeń po stronie biokomponentów (bioCNG, bioLNG), a nabywcą jest podmiot realizujący NCW lub stacja, która go dalej sprzedaje.

Pytania, które warto zadać potencjalnemu nabywcy biometanu

• Czy kupuje biometan jako biokomponent do realizacji NCW, czy jako paliwo bez zaliczania do celu?
• Jakich dokumentów zrównoważonego rozwoju i pochodzenia surowców oczekuje (certyfikaty, bilans masowy, deklaracje dostawców)?
• Na jakim etapie łańcucha biometan zostaje zaliczony — przy wytworzeniu, wtłoczeniu do sieci czy sprzedaży na stacji?
• Kto ponosi ryzyko niezgodności dokumentów: wytwórca czy nabywca?
• Jak długo obowiązuje cena i co dzieje się, gdy zmieni się rozporządzenie określające cel?

Ograniczenia, o których trzeba pamiętać

• Katalog biokomponentów jest zamknięty: surowy biogaz, ciepło czy energia elektryczna z biogazu nie wchodzą do tych rozliczeń.
• Zaliczenie do NCW wymaga spełnienia kryteriów zrównoważonego rozwoju i redukcji emisji gazów cieplarnianych dla całego cyklu życia biokomponentu.
• Sprzedaż biometanu na stacje CNG nie jest automatycznie „dostawą na potrzeby NCW” — decyduje, kto jest podmiotem realizującym obowiązek i jak dokumentuje udział.
• Wysokość celu i współczynniki zmieniają się rozporządzeniami, więc model biznesowy oparty wyłącznie na NCW jest wrażliwy na zmiany prawa.

Tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej; przed decyzją inwestycyjną lub formalną sprawdź aktualne brzmienie przepisów i skonsultuj się z prawnikiem lub właściwym organem.